Nota krytyczna Ariadne Caccavale, krytyczki sztuki i kuratorki, powstała w związku z prezentacją ORAPIZMU Krzysztofa Konopki w przestrzeni Pawilonu Gwatemali, w Spazio Berlendis w Wenecji, w ramach 61. Międzynarodowej Wystawy Sztuki – La Biennale di Venezia. Odnosząc się do stworzonego przez Krzysztofa Konopkę ORAPIZMU – Sztuki Inacji, praktyki artystycznej opartej na obecności – oraz pracy „I now”, oleju na płótnie wykonanego szpachlą, 60 × 80 cm, 2022, nota wprowadza zarazem w kontekst rozmowy z Krzysztofem Konopką, artystą i twórcą ORAPIZMU, zatytułowanej „Orapizm – Krzysztof Konopka”, zaplanowanej w Pawilonie Gwatemali na 4 września 2026 roku o godz. 17.00.

ORAPIZM® — created by Krzysztof Konopka

Oryginalna nota krytyczna

Tłumaczenie na język polski

Dzieła polskiego Maestro Krzysztofa Konopki świadczą o filozoficznej i estetycznej wizji, która wyłania się dzięki abstrakcyjnemu stylowi zdolnemu przekazywać emocje; jego obrazy są całkowicie skoncentrowane na doświadczeniu, na akcie tworzenia, na procesualnej jakości sztuki, która nigdy się nie zatrzymuje i dąży do objęcia całości ekspresji.

Znak i kolor są narzędziami, które aktywują i modulują doznania: obserwator zostaje wezwany do przekroczenia repertuaru artysty, do przeżywania jego chwil, a nie do patrzenia na niego z zewnątrz: istnieje tu wewnętrzna i dośrodkowa energia, z którą trzeba się zmierzyć i której nie sposób zaprzeczyć.

Poznanie przestrzenne jest oczywiście centralnym pojęciem jego sposobu uprawiania sztuki: jako twórca „Orapizm – Sztuka Inacji” / „Orapizm – Malarstwo Oparte na Obecności”, Krzysztof Konopka czerpie informacje z przestrzeni, w której się znajduje, i przekłada je na słownik gestów, odkrywając w ten sposób, że percepcja, koncepcja i język są ze sobą ściśle powiązane: uważa również, że percepcja ma w istocie wymiar aktywny jako pierwotne, wrodzone i strukturalne otwarcie na świat życia. Ma to fundamentalne znaczenie dla stworzonej przez niego idei „INACJI”, która otwiera drzwi do poziomu przednarracyjnego, na którym obraz wyłania się poprzez bezpośrednie zaangażowanie w materię.

Mówiąc bardziej szczegółowo, ta ostatnia wchodzi w interakcję z powierzchnią i znakiem, sugerując coś jednocześnie ukrytego i ujawnionego, jak w przypadku prezentowanej tutaj pracy „I now”: zapisu konkretnego i przygodnego momentu, w którym działanie i treść pozostają na zawsze połączone.

W trakcie jego długiej kariery stworzone przez niego prace były prezentowane w Amsterdamie, Londynie, Wenecji, Rzymie, Mediolanie, Florencji, Paryżu, Wiedniu i Warszawie.

W 2025 roku jego pierwsza indywidualna wystawa poświęcona Orapizmowi, „Orapizm – Sztuka Inacji”, odbyła się w OSTEN Gallery w Skopje.

(Ariadne Caccavale)

A podpis pod obrazem:

ORAPIZM – Krzysztof Konopka, twórca „Sztuki Inacji”, „I now”, olej na płótnie wykonany szpachlą, 60 × 80 cm, 2022.

https://archiwum.orapizm.art/index.html

https://archiwum.orapizm.art/2026/02/15/on-the-difference-between-concept-expression-and-ination-in-orapizm/index.html

https://archiwum.orapizm.art/2026/02/15/o-roznicy-miedzy-koncepcja-ekspresja-a-inacja-w-orapizmie/index.html

Orapizm and Intuitive Painting. Where Is the Boundary?

At first glance, Orapizm may be seen as a form of intuitive painting. The artist does not mechanically execute a previously designed image, allows for change, responds to the material, and does not consciously control every movement of the tool.

The similarity, however, is only superficial.

Orapizm may contain an intuitive element, but it is not intuitive painting.

The difference concerns not so much the appearance of the painting as the mechanism of the artist’s action.

What is intuitive painting?

The term “intuitive painting” is used very broadly. Most often, it describes a creative process in which the artist does not follow a precise plan, but is guided by feeling, emotion, spontaneity, or an inner impulse.

The artist may begin without a finished composition and make successive decisions while painting:

this colour feels right,
this area needs to change,
this movement should happen here.

The decision does not have to be preceded by analysis. It may arise immediately as a feeling or intuition.

Yet it still remains the artist’s decision.

And this is precisely where the fundamental difference between intuitive painting and Orapizm begins.

• Intuition still gives a direction

When we say, “I act intuitively,” we usually assume the presence of a certain inner impulse or recognition.

We may not always be able to explain its source, but there is a sense of:

do this.

Intuition can operate extremely quickly. It may precede conscious analysis and arise from experience, memory, perception, and processes that we are unable to name at that moment.

Yet it still functions as a kind of guide.

Orapizm is concerned with something different.

Not the question:

“What is my intuition telling me?”

but:

“What happens when the action is already taking place, while conscious decision no longer directs every part of it?”

This is where the concept of Inacja appears.

• Inacja does not mean intuition

Inacja is not another word for intuition.

Nor does it mean chance, mindlessness, automatism, or loss of awareness.

The artist remains present.

Their experience, body, tool, material, and intention remain present as well.

What changes is the relationship between intention and conscious control of the action.

The artist may begin a movement with a particular intention, but does not have to consciously guide each successive moment of that movement. The movement develops through direct contact between the human being, the tool, and the material.

Inacja requires presence, but it does not require constant commentary on, or control of, every gesture.

Intention → Inacja → Recognition

The process of Orapizm can be expressed through a simple model:

Intention → Inacja → Recognition → new intention.

First, there is an intention to act.

Then, in Inacja, the movement is no longer guided by a sequence of conscious instructions.

A trace appears.

The artist recognises it.

This recognition may become the basis for a new intention.

The process therefore does not follow a previously completed map of the painting. It develops through successive encounters between the artist’s intention and what actually emerges in the material.

The artist is not only the one who imposes form.

The artist is also the one who recognises what has happened and responds to it.

• Not chance, but relation

One of the basic misunderstandings would be to identify Inacja with chance.

Orapizm is not based on random movement in paint.

The artist remains present, sees, responds, and can change the direction of the action. Yet the artist does not consciously design every micro-moment of the movement.

Here, matter is not merely a passive material subordinated to a prior design.

Paint has its viscosity.

The palette knife offers resistance.

The canvas has its own surface.

The hand has motor memory and experience.

All these elements participate in the painting event.

The painting becomes a trace of this encounter.

• Before words

An important aspect of Inacja is its pre-narrative character.

A person does not have to precede every action with an internal verbal instruction:

now I will do this,
this area needs to be corrected,
I should move my hand in this direction.

We can respond to a situation before we name it. We can make a movement before its conscious description appears.

In Orapizm, this area of action becomes particularly important.

It is not about switching off awareness.

It is about remaining aware without the need to narratively control every gesture.

Why can Orapizm be confused with intuitive painting?

From the outside, both processes may look similar.

The artist may work quickly, change earlier decisions, respond to an emerging form, and not have a precise design for the final painting.

The difference becomes visible only when we ask:

what is actually guiding the action?

In intuitive painting, the artist may say:

“I feel that I should make this movement.”

In Inacja, a different situation is possible:

the movement appears and develops before it is fully consciously described, and is then recognised.

The artist is not absent in this process.

The artist is present precisely in order to remain in direct contact with what is happening.

• Orapizm as a practice, Inacja as a mode of action

Orapizm is a specific artistic practice.

Orapizm is an artistic practice containing specific instructions that lead towards Inacja. Inacja itself, however, is neither an instruction nor a technique. It is a moment of action in which intention remains, while conscious control of each successive gesture gives way to direct contact between the human being, the tool, and the material.

It does not determine what the painting should look like.

It does not prescribe a particular colour, composition, or type of form.

For this reason, two paintings created within Orapizm may look entirely different.

And conversely, a painting that visually resembles a work of Orapizm does not necessarily have anything to do with Orapizm if the resemblance concerns form alone.

Orapizm has its own practice. Inacja, however, describes a particular mode of presence and action within that practice.

This distinction is fundamental.

Where is the boundary?

In the shortest possible form, it can be expressed as follows:

intuitive painting refers to what the artist feels they should do.

Orapizm examines what happens in Inacja — when action is not fully preceded by conscious instruction, yet remains connected with presence, intention, and recognition.

In the first case, intuition may guide.

In the second, action may arise before its conscious description.

For this reason, Inacja should not be equated with either intuition or spontaneity.

It can be described as:

consent to direct sensing and action while maintaining awareness and intention, without the need to consciously guide every gesture.

And when the painting is finished?

At that point, the artist’s process comes to an end.

The painting no longer belongs solely to the history of its creation.

The artist knows that history.

The viewer does not need to know it.

From that moment on, a new relationship begins to form — between the painting and the person standing in front of it.

Orapizm therefore does not have to end with the question:

“What did the artist want to say?”

It can leave us with a simpler and more direct question:

“What is happening now?”

Original work developed with editorial support from ChatGPT (OpenAI).

Na pierwszy rzut oka Orapizm może zostać uznany za odmianę malarstwa intuicyjnego. Artysta nie realizuje przecież mechanicznie wcześniej zaprojektowanego obrazu, dopuszcza zmianę, reaguje na materię i nie kontroluje świadomie każdego ruchu narzędzia.

Podobieństwo jest jednak tylko powierzchowne.

Orapizm może zawierać intuicyjność, lecz nie jest malarstwem intuicyjnym.

Różnica dotyczy nie tyle wyglądu obrazu, ile mechanizmu działania artysty.

Czym jest malarstwo intuicyjne?

Określenie „malarstwo intuicyjne” stosowane jest bardzo szeroko. Najczęściej opisuje proces twórczy, w którym artysta nie podporządkowuje się dokładnemu planowi, lecz kieruje się odczuciem, emocją, spontanicznością albo wewnętrznym impulsem.

Artysta może rozpocząć pracę bez gotowej kompozycji i podejmować kolejne decyzje w trakcie malowania:

ten kolor wydaje się właściwy,
ten fragment wymaga zmiany,
ten ruch powinien pojawić się właśnie tutaj.

Decyzja nie musi być poprzedzona analizą. Może pojawić się natychmiast jako przeczucie.

Wciąż jednak pozostaje decyzją artysty.

I właśnie tutaj zaczyna się zasadnicza różnica pomiędzy malarstwem intuicyjnym a Orapizmem.

• Intuicja nadal podpowiada

Kiedy mówimy: „działam intuicyjnie”, zazwyczaj zakładamy istnienie pewnego wewnętrznego impulsu lub rozpoznania.

Nie zawsze potrafimy wyjaśnić jego źródło, ale pojawia się poczucie:

zrób to.

Intuicja może działać niezwykle szybko. Może wyprzedzać świadomą analizę i wynikać z doświadczenia, pamięci, percepcji oraz procesów, których nie potrafimy w danej chwili nazwać.

Nadal jednak pełni funkcję pewnego przewodnika.

W Orapizmie interesuje nas coś innego.

Nie pytanie:

„Co podpowiada mi intuicja?”

lecz:

„Co dzieje się, kiedy działanie już trwa, a świadoma decyzja nie prowadzi każdego jego fragmentu?”

W tym miejscu pojawia się pojęcie Inacji.

• Inacja nie oznacza intuicji

Inacja nie jest innym słowem na intuicję.

Nie oznacza również przypadku, bezmyślności, automatyzmu ani utraty świadomości.

Artysta pozostaje obecny.

Pozostają jego doświadczenie, ciało, narzędzie, materia i intencja.

Zmienia się natomiast relacja pomiędzy intencją a świadomym sterowaniem działaniem.

Artysta może rozpocząć ruch z określoną intencją, lecz nie musi świadomie prowadzić każdego jego kolejnego momentu. Ruch rozwija się w bezpośrednim kontakcie pomiędzy człowiekiem, narzędziem i materią.

Inacja wymaga obecności, ale nie wymaga ciągłego komentowania i kontrolowania każdego gestu.

Intencja → Inacja → Rozpoznanie

Proces Orapizmu można przedstawić w prostym modelu:

Intencja → Inacja → Rozpoznanie → nowa intencja.

Najpierw pojawia się intencja działania.

Następnie w Inacji ruch nie jest już prowadzony przez ciąg świadomych instrukcji.

Powstaje ślad.

Artysta go rozpoznaje.

To rozpoznanie może stać się podstawą kolejnej intencji.

Proces nie przebiega więc według wcześniej ukończonej mapy obrazu. Rozwija się poprzez kolejne spotkania pomiędzy intencją artysty a tym, co rzeczywiście pojawia się w materii.

Artysta nie jest wyłącznie tym, który narzuca formę.

Jest również tym, który rozpoznaje to, co się wydarzyło, i na to odpowiada.

• Nie przypadek, lecz relacja

Jednym z podstawowych nieporozumień byłoby utożsamienie Inacji z przypadkiem.

Orapizm nie polega na przypadkowym ruchu w farbie.

Artysta pozostaje obecny, widzi, reaguje i może zmieniać kierunek działania. Nie projektuje jednak świadomie każdego mikromomentu ruchu.

Materia nie jest tutaj wyłącznie biernym tworzywem podporządkowanym wcześniejszemu projektowi.

Farba ma swoją lepkość.

Szpachla stawia opór.

Płótno posiada własną powierzchnię.

Ręka ma pamięć ruchową i doświadczenie.

Wszystkie te elementy współuczestniczą w zdarzeniu malarskim.

Obraz staje się śladem tego spotkania.

• Przed słowem

Istotnym elementem Inacji jest jej przednarracyjny charakter.

Człowiek nie musi każdej czynności poprzedzać słownym komunikatem:

teraz zrobię to,
ten fragment trzeba poprawić,
powinienem przesunąć rękę w tę stronę.

Możemy reagować na sytuację zanim ją nazwiemy. Możemy wykonać ruch zanim powstanie jego świadomy opis.

W Orapizmie właśnie ten obszar działania staje się szczególnie istotny.

Nie chodzi o wyłączenie świadomości.

Chodzi o pozostawanie świadomym bez konieczności narracyjnego sterowania każdym gestem.

Dlaczego Orapizm można pomylić z malarstwem intuicyjnym?

Z zewnątrz oba procesy mogą wyglądać podobnie.

Artysta może działać szybko, zmieniać wcześniejsze decyzje, reagować na powstającą formę i nie posiadać dokładnego projektu końcowego obrazu.

Różnica ujawnia się dopiero wtedy, gdy pytamy:

co właściwie prowadzi działanie?

W malarstwie intuicyjnym artysta może powiedzieć:

„Czuję, że powinienem wykonać ten ruch.”

W Inacji możliwa jest inna sytuacja:

ruch pojawia się i rozwija, zanim zostanie w pełni świadomie opisany, a następnie zostaje rozpoznany.

Artysta nie jest przy tym nieobecny.

Jest obecny właśnie po to, aby pozostawać w bezpośrednim kontakcie z tym, co się wydarza.

• Orapizm jako praktyka, Inacja jako sposób działania

Orapizm jest określoną praktyką artystyczną.

Orapizm to praktyka artystyczna zawierająca konkretne instrukcje, które prowadzą do Inacji. Sama Inacja nie jest jednak instrukcją ani techniką. Jest momentem działania, w którym intencja pozostaje, lecz świadome sterowanie każdym kolejnym gestem ustępuje bezpośredniemu kontaktowi człowieka, narzędzia i materii.

Nie określa ona, jak obraz ma wyglądać.

Nie nakazuje określonego koloru, kompozycji ani rodzaju formy.

Dlatego dwa obrazy powstałe w Orapizmie mogą wyglądać zupełnie inaczej.

I odwrotnie — obraz wizualnie przypominający dzieło Orapizmu nie musi mieć z Orapizmem nic wspólnego, jeśli podobieństwo dotyczy wyłącznie formy.

Orapizm posiada swoją praktykę. Inacja określa natomiast szczególny sposób obecności i działania wewnątrz tej praktyki.

To rozróżnienie jest zasadnicze.

Gdzie przebiega granica?

Najkrócej można ją ująć następująco:

malarstwo intuicyjne odwołuje się do tego, co artysta czuje, że powinien zrobić.

Orapizm bada to, co wydarza się w Inacji — kiedy działanie nie jest w pełni poprzedzone świadomą instrukcją, lecz pozostaje związane z obecnością, intencją i rozpoznaniem.

W pierwszym przypadku intuicja może prowadzić.

W drugim działanie może pojawić się przed jego świadomym opisem.

Dlatego Inacji nie należy utożsamiać ani z intuicją, ani ze spontanicznością.

Można ją określić jako:

zgodę na bezpośrednie czucie i działanie przy zachowanej świadomości i intencji, bez konieczności świadomego prowadzenia każdego gestu.

A kiedy obraz już powstanie?

Wtedy proces artysty się kończy.

Obraz przestaje należeć wyłącznie do historii swojego powstawania.

Artysta zna tę historię.

Odbiorca nie musi jej znać.

Od tego momentu tworzy się nowa relacja — pomiędzy obrazem a człowiekiem, który przed nim stoi.

Orapizm nie musi więc kończyć się pytaniem:

„Co artysta chciał powiedzieć?”

Może pozostawić pytanie prostsze i bardziej bezpośrednie:

„Co wydarza się teraz?”

Opracowanie autorskie przy wsparciu redakcyjnym ChatGPT (OpenAI).

INACJA [iˈnat͡s.ja]

Improvisation concerns the relationship between action and a plan. INACJA concerns the relationship between action and the conscious controller.

The distinction is subtle, but fundamental to understanding Orapizm.

Improvisation does not mean the absence of control

In improvisation, the future course of action remains open. An artist or musician does not need to know exactly what they will do a few seconds from now. Decisions are made in the course of creating, in response to what has just emerged.

This does not mean, however, that conscious self-monitoring disappears.

An improvising artist may continuously evaluate: keep or change, continue or stop, intensify or soften. The absence of a predetermined plan can therefore coexist with a very high degree of conscious control over the unfolding action.

Research on musical improvisation likewise suggests that spontaneous creation is not simply the opposite of control. In a study by Charles J. Limb and Allen R. Braun, professional jazz pianists improvising during fMRI showed characteristic changes in the organization of prefrontal activity together with broad engagement of sensorimotor regions. The authors related this pattern, among other things, to changes in processes associated with self-monitoring and conscious regulation of ongoing performance.

Charles J. Limb, Allen R. Braun, Neural Substrates of Spontaneous Musical Performance: An fMRI Study of Jazz Improvisation, PLOS ONE, 2008. DOI: 10.1371/journal.pone.0001679.

This study does not describe INACJA. It does, however, illuminate something important for understanding it: highly skilled creative action can alter the relationship between spontaneous generation, conscious self-monitoring, and sensorimotor organization.

What, then, is INACJA?

Within Orapizm, INACJA refers to an alert, pre-narrative event of action in which the artist no longer directs each successive gesture from the position of a separate, explicitly commenting controller.

This does not mean losing awareness or motor control. The body continues to regulate balance and tension. The eye still sees. The hand responds. The tool encounters the resistance of matter. Years of acquired experience remain present in the way the action unfolds.

What changes is something more subtle:

the conscious “I” no longer needs to approve each successive gesture before it happens.

A gesture may arise before it is consciously named, evaluated, or narratively justified.

INACJA therefore does not mean chaos or randomness. On the contrary, action may remain highly precise, even though it is no longer being guided by a continuous sequence of explicit instructions issued by the conscious controller.

Intention remains

This is another essential distinction.

Orapizm does not begin from the premise of having no intention. Konopka begins a painting with Intention — there may be a concept, a sketch, a composition, a figure, or a direction.

Intention establishes the beginning.

It is not, however, guaranteed authority over the entire further development of the work.

At a certain point, what is actually present before the artist — the paint, its resistance, the thickness of a layer, the edge of the palette knife, an existing mark, the position of the body, the space of the canvas — may begin to organize the next gesture more strongly than the earlier image of what “should” happen.

It is here that the possibility of INACJA emerges.

Not as an abandonment of Intention, but as the relinquishing of its exclusivity.

Body — tool — matter

In consciously controlled action, the relation can easily be described as linear:

I intend → I make a gesture → a mark appears.

In INACJA, the relation becomes a feedback loop:

body → tool → matter → mark → perception → next movement.

Each element modifies what follows.

The palette knife is no longer merely a passive executor of a decision already made. Its angle, pressure, the resistance of the paint, and its contact with the surface all participate in shaping the movement. The mark that appears immediately becomes new information for the body and for the gesture that follows.

The experience of “becoming the end of the tool” does not need to be understood metaphysically. Research on tool use shows that, through practice, a tool can become functionally incorporated into the organization of perception and action: the representation of reachable space may change, and the functional tip of a tool can become a particularly relevant point around which attention and movement are organized.

In the language of Orapizm, this can be expressed simply:

the artist does not have to guide the tool solely through conscious instructions. The artist can act through it.

Where, then, does the boundary lie?

It can be expressed in two sentences:

Improvisation concerns the relationship between action and a plan.

INACJA concerns the relationship between action and the conscious controller.

In improvisation, the question is:

“Do I know in advance what I am going to do?”

In INACJA, the question is:

“Do I need to consciously decide each successive gesture for the action to remain organized?”

Improvisation and INACJA may therefore meet, but they are not synonymous.

One can improvise while remaining in an intense dialogue with one’s own commentary and evaluation. One can also begin from a very specific Intention and only later enter an event in which its dominance gives way to direct action.

INACJA is therefore not the name for an absence of plan.

It names a change in the relationship between Intention, conscious control, and action.

The painting as trace

From this perspective, the meaning of the completed painting also changes.

A work of Orapizm is not merely the execution of an earlier idea. Nor is it the record of a random gesture.

It is the material trace of a process in which Intention encountered something it could not fully foresee.

This is why one of the central propositions of Orapizm is:

Orapizm does not teach a life without intention. It restores the possibility of encountering what intention has not yet foreseen.

INACJA names the moment in which such an encounter can take place through action.

Original work developed with editorial support from ChatGPT (OpenAI).

Improwizacja dotyczy relacji działania do planu. INACJA dotyczy relacji działania do świadomego kontrolera.

To rozróżnienie jest subtelne, ale zasadnicze dla zrozumienia Orapizmu.

Improwizacja nie oznacza braku kontroli

W improwizacji przyszły przebieg działania pozostaje otwarty. Artysta lub muzyk nie musi wiedzieć, co dokładnie zrobi za kilka sekund. Podejmuje decyzje w trakcie tworzenia, odpowiadając na to, co właśnie powstało.

Nie oznacza to jednak, że znika świadome samomonitorowanie.

Improwizujący artysta może nieustannie oceniać: pozostawić czy zmienić, kontynuować czy zatrzymać, wzmocnić czy osłabić. Brak wcześniejszego planu może więc współistnieć z bardzo intensywną kontrolą bieżącego działania.

Badania nad improwizacją muzyczną pokazują zresztą, że spontaniczne tworzenie nie jest prostym przeciwieństwem kontroli. W badaniu Charlesa J. Limba i Allena R. Brauna zawodowi pianiści jazzowi podczas improwizacji wykazywali charakterystyczne zmiany organizacji aktywności przedczołowej oraz szerokie zaangażowanie obszarów sensomotorycznych. Autorzy wiązali ten wzorzec między innymi ze zmianami procesów odpowiedzialnych za samomonitorowanie i świadomą kontrolę trwającego wykonania.

Charles J. Limb, Allen R. Braun, Neural Substrates of Spontaneous Musical Performance: An fMRI Study of Jazz Improvisation, PLOS ONE, 2008. DOI: 10.1371/journal.pone.0001679.

Badanie to nie opisuje INACJI. Pokazuje jednak coś istotnego dla jej zrozumienia: wysoko wykwalifikowane działanie twórcze może zmieniać relację pomiędzy spontanicznym generowaniem, świadomym samomonitorowaniem i organizacją sensomotoryczną.

Czym zatem jest INACJA?

W Orapizmie INACJA jest określeniem czujnego, przednarracyjnego wydarzenia działania, w którym artysta przestaje prowadzić każdy kolejny gest z pozycji oddzielnego, jawnie komentującego kontrolera.

Nie oznacza to utraty świadomości ani zaniku kontroli ruchowej. Ciało nadal reguluje równowagę i napięcie. Oko widzi. Ręka reaguje. Narzędzie napotyka opór materii. Doświadczenie zdobyte przez lata pracy pozostaje obecne w sposobie działania.

Zmienia się coś bardziej subtelnego: świadome „ja” nie musi już zatwierdzać każdego kolejnego gestu przed jego wykonaniem.

Gest może pojawić się przed jego świadomym nazwaniem, oceną i narracyjnym uzasadnieniem.

Dlatego INACJA nie oznacza chaosu ani przypadkowości. Przeciwnie: działanie może pozostawać niezwykle precyzyjne, choć nie jest prowadzone przez ciąg instrukcji formułowanych przez świadomego kontrolera.

Intencja pozostaje

To kolejna ważna różnica.

Orapizm nie rozpoczyna się od postulatu „nie miej zamiaru”. Konopka rozpoczyna obraz od Intencji — może istnieć koncept, szkic, kompozycja, figura czy kierunek działania.

Intencja ustanawia początek.

Nie otrzymuje jednak gwarancji, że zachowa władzę nad całym dalszym przebiegiem obrazu.

W pewnym momencie to, co rzeczywiście znajduje się przed artystą — farba, jej opór, grubość warstwy, krawędź szpachli, istniejący ślad, położenie ciała i przestrzeń płótna — może zacząć organizować następny gest silniej niż wcześniejsze wyobrażenie tego, co „powinno” powstać.

Właśnie tutaj pojawia się możliwość INACJI.

Nie jako rezygnacja z Intencji, lecz jako ustąpienie jej wyłączności.

Ciało — narzędzie — materia

W świadomie kontrolowanym działaniu łatwo opisać relację linearnie:

mam zamiar → wykonuję gest → powstaje ślad.

W INACJI relacja staje się sprzężeniem:

ciało → narzędzie → materia → ślad → percepcja → kolejny ruch.

Każdy element zmienia następny.

Szpachla nie jest wtedy jedynie biernym wykonawcą wcześniej podjętej decyzji. Jej kąt, nacisk, opór farby i kontakt z powierzchnią współokreślają ruch. Powstający ślad natychmiast staje się nową informacją dla ciała i następnego gestu.

Doświadczenie „stania się końcem narzędzia” nie musi być rozumiane metafizycznie. Badania nad używaniem narzędzi pokazują, że wraz z praktyką narzędzie może zostać funkcjonalnie włączone w organizację percepcji i działania: zmienia się reprezentacja dostępnej przestrzeni, a funkcjonalna końcówka narzędzia może stać się szczególnie istotnym punktem organizującym uwagę i ruch.

W języku Orapizmu oznacza to coś bardzo prostego:

artysta nie musi prowadzić narzędzia wyłącznie poprzez świadome instrukcje. Może działać poprzez nie.

Gdzie więc przebiega granica?

Można ją ująć w dwóch zdaniach:

Improwizacja dotyczy relacji działania do planu.

INACJA dotyczy relacji działania do świadomego kontrolera.

W improwizacji pytamy:

„Czy wiem wcześniej, co zrobię?”

W INACJI pytamy:

„Czy muszę świadomie zdecydować o każdym kolejnym geście, aby działanie pozostało zorganizowane?”

Dlatego improwizacja i INACJA mogą się spotkać, ale nie są synonimami.

Można improwizować, pozostając w intensywnym dialogu z własnym komentarzem i oceną. Można też rozpocząć od bardzo konkretnej Intencji i dopiero później wejść w wydarzenie, w którym jej dominacja ustępuje bezpośredniemu działaniu.

INACJA nie jest więc nazwą braku planu.

Jest nazwą zmiany relacji pomiędzy Intencją, świadomą kontrolą i działaniem.

Obraz jako ślad

Z tej perspektywy zmienia się również znaczenie ukończonego obrazu.

Obraz Orapizmu nie jest wyłącznie realizacją wcześniejszego zamysłu. Nie jest również zapisem przypadkowego gestu.

Jest materialnym śladem procesu, w którym Intencja spotkała coś, czego wcześniej nie mogła całkowicie przewidzieć.

Dlatego jedno z podstawowych zdań Orapizmu brzmi:

Orapizm nie uczy życia bez zamiaru. Przywraca możliwość spotkania z tym, czego zamiar jeszcze nie przewidział.

INACJA nazywa moment, w którym takie spotkanie może wydarzyć się w działaniu.

Opracowanie autorskie przy wsparciu redakcyjnym ChatGPT (OpenAI).